میدان نفتی آزادگان، واقع در مرز ایران و عراق، به عنوان یکی از بزرگترین میادین مشترک نفتی جهان و دارا بودن ذخایر عظیم، میتواند نقشی حیاتی در تأمین انرژی و اقتصاد ایران ایفا کند. با این حال، روند توسعه این میدان در سالهای اخیر با چالشهای متعددی مواجه بوده است، به طوری که رئیسجمهور با بررسی روند اجرای طرح توسعه، ضربالاجل دو هفتهای برای تعیین تکلیف نهایی وضعیت توسعه این میدان تعیین کرده است.
این تأخیر به معنای از دست رفتن روزانه هزاران بشکه نفت به نفع طرف عراقی است که با همکاری غولهای نفتی، عزم خود را برای برداشت کامل ذخایر مجنون جزم کرده است.
یکی از اصلیترین چالشها در توسعه میدان آزادگان، توان فنی شرکتهای داخلی برای اجرای پروژههای بزرگ نفتی است. هرچند استفاده از توان شرکتهای داخلی توانمند میتواند به کاهش هزینهها کمک کند، اما حضور شرکتهای بزرگ بینالمللی، به طور قطع، دستیابی به اهداف توسعه را سریعتر محقق خواهد کرد. مرتضی بهروزیفر، کارشناس حوزه انرژی، تأکید میکند که «بدون هیچ امکانات، تجهیزات و منابع مالی نمیتوان انتظار داشت شرکتی که توان ندارد؛ قرارداد ببندد و حوزه نفتی و گازی را توسعه دهد.» وی معتقد است طی ۱۰۰ سال گذشته، نفت، نفت را توسعه داده و دانش فنی و تکنولوژی در اختیار وزارت نفت است؛ لذا احراز دانش فنی مهمترین مسئله حال حاضر است.
دیگر چالش توسعه، تأمین منابع مالی لازم است؛ به طوری که با وجود امضای قراردادهای چند میلیارد دلاری، هنوز شاهد تأخیر در تأمین مالی اولیه هستیم. بهروزیفر انتقاد میکند که «چرا باید توسعه میدان مهمی مثل آزادگان به بانکها سپرده شود؟» او این اقدام را نشانهای از عدم توسعه میداند و میپرسد: «یک بانک چه تخصص، تجربه و دانش فنی میتواند داشته باشد؟»
او معتقد است اگر امکان توسعه با مشارکت کمپانیهای بینالمللی فراهم نیست، تنها راهکار، بهکارگیری شرکتهایی است که سالها در حوزه توسعه میادین حضور داشته و دانش فنی ابرکمپانیها را در اختیار دارند.
با توجه به موقعیت مرزی میدان آزادگان، رقابت با کشورهای همسایه، به ویژه عراق، در برداشت از ذخایر مشترک به یک چالش ژئوپلیتیکی تبدیل شده است. این کارشناس حوزه انرژی هشدار میدهد که «در میادین مشترک هرچه برداشت نکنیم طرف مقابل برداشت میکند و مهاجرت سیال اتفاق میافتد.» بهروزیفر تأکید میکند که دعواهای داخلی نباید واقعیت مهاجرت نفت ایران به سمت کشور همسایه را تسریع کند؛ چرا که در حال حاضر کشور به خاطر تأمین گاز حتی بخش خانگی با مشکل مواجه شده است، در حالی که قراردادهای ۱۳ تا ۱۴ میلیارد دلاری با شرکتهای داخلی منعقد شده که به گفته او، فقط در حد نمایشی برای نشان دادن کار کردن بوده است. برای تسریع در روند توسعه، نیازمند تعیین تکلیف نهایی قراردادها و اطمینان از تأمین مالی لازم هستیم تا از دست رفتن منابع استراتژیک متوقف شود.
